gewoonwilly.nl
Lifestyle

Stress en motivatie

Je in een situatie bevinden waar je geen uitweg ziet, is weliswaar uiterst belastend, maar het is niet de enige vorm van stress. Even schadelijk voor het systeem is stress in het sociale domein: in relatie tot een soortgenoot het onderspit delven, bijvoorbeeld. Het betreft hier niet zozeer het ontbreken van een uitweg – hoewel dat ook een rol speelt – maar het ervaren van een nederlaag, de stress van verliezen. Daarvan kunnen de effecten, ook al is de stress zelf al lang voorbij, geruime tijd aanhouden in de hersenen. 

De opzet van studies die deze vorm van stress onderzoeken is als volgt: in een kooi bevindt zich een rat of muis. Deze brengt daar enige tijd door, zodat hij die ruimte als zijn territorium gaat beschouwen. Het experiment begint met het plaatsen van een tweede rat of muis (de ‘indringer’ genoemd) in de kooi waar zich de oorspronkelijke bewoner bevindt. Daar is de bewoner niet blij mee en hij zal de indringer vrijwel meteen aanvallen. Om er zeker van te zijn dat het lot van beide dieren van tevoren vaststaat is de bewoner een agressief, dominant en vechtlustig beest en ook nog eens flink uit de kluiten gewassen. De bezoeker daarentegen is aanzienlijk kleiner van stuk. Aangezien zich zelden een David onder deze dieren bevindt, is de strijd snel in het voordeel van de Goliath beslist. Sterker: wordt de indringer niet binnen enkele minuten uit deze benarde situatie bevrijd dan kost het hem zijn leven. Dat is niet de bedoeling, want het meten van de veranderingen in het gedrag en de hersenen van dit dier is het centrale thema van het experiment. 

U zult begrijpen dat de muis die het onderspit delft deze ervaring als zeer stressvol ervaart. Dat is te merken aan de kreten die het diertje slaakt en aan de stijging van de stresshormoonproductie. Toch is opmerkelijk dat zo’n eenmalige confrontatie, hoe (levens)bedreigend ook, niet tot aantoonbare veranderingen in de hersenen van de indringer leidt. Kortdurende stress, zelfs van deze existentiële orde, beschadigt de hersenen dus niet. 

Hoe anders is dat wanneer deze stress van langere duur is. Dat is te onderzoeken door hetzelfde diertje dag in dag uit in dezelfde kooi met de hem inmiddels bekende potige bewoner te plaatsen. Dat blijft niet zonder gevolgen. Uiteindelijk gaat de muis die telkens weer verliest zich ook daadwerkelijk verslagen en onderdanig gedragen. Wanneer deze muis naderhand in een situatie wordt gebracht waar hij een andere, weliswaar vriendelijke, soortgenoot tegenkomt, zal hij contact vermijden. De mate van die vermijding stelt de onderzoekers in staat het effect van de doorgemaakte stress te kwantificeren. Afgezien van de gedragseffecten blijkt een dergelijke langdurig stressvolle situatie ook gevolgen te hebben voor de hersenen van het dier. In de eerste plaats treedt beschadiging van de hippocampus op, vanwege de aanhoudend grote hoeveelheden stresshormoon. Dat is een non-specifiek gevolg van de stress en wordt bij elke soort stress (vastbinden, sociale stress en een aantal hier niet genoemde vormen) waargenomen. Maar de sociale stress, het leiden van nederlaag op nederlaag, verlies op verlies, afwijzing op afwijzing, heeft een additioneel en specifiek effect in de hersenen: het leidt tot schade in het beloningssysteem. Het betreft hier de accumbens, een hersenkern diep in de hersenen gelegen en verantwoordelijk voor het registreren van een potentiële beloning. Het is het deel van onze hersenen dat actief wordt wanneer we iets willen bereiken, krijgen of verdienen. Anders gezegd, deze kern ligt aan de basis van veel van onze daden. Daar zetelt motivatie, doorzettingsvermogen en misschien wel ambitie. 

Dit vind je misschien ook leuk...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *